Czy można ukraść jeden z najbardziej rozpoznawalnych obrazów świata? Okazuje się, że tak – i to nawet dwa razy. Historia „Krzyku” Edvarda Muncha, jednego z najsłynniejszych norweskich obrazów, jest niemal równie niezwykła jak samo dzieło.

Norweski malarz Edvard Munch stworzył kilka wersji „Krzyku”, a dwie z nich padły ofiarą spektakularnych kradzieży w Oslo. Jedną skradziono w 1994 roku z Galerii Narodowej, drugą w 2004 roku z dawnego Muzeum Muncha. Oba obrazy ostatecznie wróciły do Norwegii.

Ale „Krzyk” to tylko jedno z wielu niezwykłych dzieł artysty. „Madonna”, „Melancholia”, „Taniec życia”, „Chore dziecko” czy „Pokwitanie” pokazują, jak bardzo Edvard Munch interesował się ludzkimi emocjami, samotnością, miłością, cierpieniem i przemijaniem.

Kim był Edvard Munch?

Edvard Munch urodził się w 1863 roku i zmarł w 1944 roku. Był norweskim malarzem, grafikiem i jednym z najważniejszych prekursorów ekspresjonizmu.

Stworzył niemal 2000 obrazów, setki motywów graficznych i tysiące rysunków. Jego twórczość koncentrowała się przede wszystkim na człowieku i jego emocjach.

Munch nie chciał jedynie pokazywać tego, co widzi. Interesowało go przede wszystkim to, co człowiek czuje.

Dlatego w jego obrazach rzeczywistość często zostaje zdeformowana. Twarze są uproszczone, postacie wydają się nienaturalne, a linie krajobrazu falują. Kolor przestaje być wiernym odwzorowaniem świata, a staje się sposobem wyrażania emocji.

To właśnie dlatego obrazy Muncha potrafią robić na widzu tak silne wrażenie nawet ponad sto lat po ich namalowaniu.

„Krzyk” – najsłynniejszy norweski obraz

Jeżeli zapytamy przypadkową osobę o najbardziej znany obraz norweskiego malarza, prawdopodobnie odpowiedź będzie jedna:

„Krzyk” Edvarda Muncha.

Postać stojąca na moście, szeroko otwarte usta, dłonie przyciśnięte do twarzy i niezwykłe, falujące niebo stworzyły jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli światowej sztuki.

„Krzyk” nie jest jednak tradycyjnym portretem konkretnej osoby. Munch próbował przedstawić uczucie lęku, niepokoju i egzystencjalnego zagubienia.

Co ciekawe, nie istnieje tylko jeden „Krzyk”. Munch stworzył kilka wersji tego motywu – malarskich i pastelowych. To właśnie dlatego w historii sztuki można spotkać różniące się od siebie wersje słynnego obrazu.

Jedna z najbardziej znanych wersji, datowana na 1893 rok, została wykonana w technice tempery i pastelu na kartonie.

Ciekawostka: „Krzyk” został skradziony w 1994 roku

Historia „Krzyku” jest niezwykła również dlatego, że obraz został skradziony z muzeum.

12 lutego 1994 roku, w dniu otwarcia Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Lillehammer, złodzieje włamali się do Galerii Narodowej w Oslo. Wykorzystali drabinę, wybili okno i zabrali obraz. Cała akcja trwała podobno mniej niż minutę.

Złodzieje pozostawili nawet wiadomość sugerującą, że muzeum powinno podziękować za słabe zabezpieczenia.

Na szczęście historia zakończyła się szczęśliwie. Po kilku miesiącach obraz został odnaleziony podczas operacji norweskiej i brytyjskiej policji. W akcji wykorzystano funkcjonariuszy działających pod przykryciem, którzy występowali jako potencjalni nabywcy dzieła. Obraz odzyskano praktycznie bez uszkodzeń.

A potem „Krzyk” skradziono po raz drugi!

Można by pomyśleć, że po takiej historii norweskie muzea zrobiły wszystko, aby „Krzyk” był już bezpieczny.

Tymczasem dziesięć lat później wydarzyła się kolejna kradzież.

22 sierpnia 2004 roku dwóch uzbrojonych złodziei weszło do dawnego Muzeum Muncha w Oslo. W biały dzień, w obecności pracowników i zwiedzających, zabrali ze ściany „Krzyk” oraz drugi słynny obraz Muncha – „Madonnę”.

Tym razem skradziona została inna wersja „Krzyku” niż ta, która zniknęła w 1994 roku.

Obrazy zostały odzyskane dopiero w 2006 roku. „Krzyk” znajdował się wówczas w gorszym stanie, dlatego wymagał prac konserwatorskich. Oficjalne materiały MUNCH podają, że dzieło zostało skradzione 22 sierpnia 2004 roku i odzyskane 1 września 2006 roku.

Dwie kradzieże tego samego motywu sprawiły, że historia „Krzyku” stała się jedną z najbardziej niezwykłych historii światowego rynku sztuki.

„Madonna” – drugi skarb skradziony z Muzeum Muncha

Podczas napadu w 2004 roku razem z „Krzykiem” skradziono „Madonnę”.

To zupełnie inny obraz niż słynny „Krzyk”, ale również należy do najbardziej charakterystycznych dzieł Muncha.

Przedstawiona kobieta ma zamknięte oczy i ciemne włosy opadające wokół twarzy. Obraz można interpretować na wiele sposobów – jako przedstawienie miłości, kobiecości, seksualności, narodzin, a nawet śmierci.

„Madonna” należy do kręgu dzieł, w których Munch próbował pokazać najbardziej podstawowe doświadczenia człowieka.

„Chore dziecko” – osobiste doświadczenie artysty

Jednym z najważniejszych dzieł Muncha jest „Chore dziecko”.

Obraz przedstawia młodą dziewczynę siedzącą na łóżku oraz pochyloną nad nią kobietę. Motyw miał dla Muncha bardzo osobiste znaczenie i był związany ze śmiercią jego starszej siostry Sophie.

Munch wielokrotnie powracał do tego tematu. Właśnie sposób malowania sprawił, że dzieło wzbudzało w swoim czasie ogromne kontrowersje.

Widoczne ślady pędzla, przetarcia i nierówna powierzchnia obrazu były dalekie od akademickiego ideału perfekcyjnego malarstwa.

Dzisiaj „Chore dziecko” uznawane jest za jedno z najważniejszych dzieł w rozwoju artystycznym Muncha.

„Pokwitanie” – obraz o dorastaniu i lęku

Kolejnym charakterystycznym dziełem jest „Pokwitanie”.

Młoda dziewczyna siedzi na brzegu łóżka, a za nią pojawia się ogromny, ciemny cień.

Nie jest to więc zwykłe przedstawienie młodej kobiety. Munch pokazuje moment przejścia z dzieciństwa do dorosłości – związane z nim niepewność, lęk i odkrywanie własnej cielesności. Norweskie Muzeum Narodowe interpretuje ten obraz właśnie w kontekście dojrzewania i podstawowych doświadczeń związanych z dorosłością.

„Melancholia” – samotność nad morzem

Munch często wykorzystywał również norweski krajobraz jako część swoich kompozycji.

Dobrym przykładem jest „Melancholia”. Na obrazie widzimy samotnego mężczyznę siedzącego nad brzegiem morza.

Krajobraz nie jest tutaj jednak tylko dekoracją.

Morze, niebo, drzewa i linia brzegu tworzą atmosferę odpowiadającą stanowi emocjonalnemu przedstawionej postaci.

To charakterystyczne dla Muncha: krajobraz staje się odbiciem ludzkiej psychiki.

„Taniec życia” – od młodości do starości

Jednym z ciekawszych obrazów Muncha jest również „Taniec życia”.

Na tle letniego krajobrazu nad morzem artysta pokazuje kobiety znajdujące się na różnych etapach życia. Młodość, miłość i starość tworzą symboliczną opowieść o przemijaniu.

Obraz jest związany z Åsgårdstrand, nadmorską miejscowością w Norwegii, która była ważnym miejscem dla Muncha i pojawiała się w jego twórczości.

Dla turysty podróżującego po Norwegii to szczególnie interesująca informacja. Można bowiem zobaczyć miejsca, które znamy nie tylko z mapy, ale również z obrazów jednego z najsłynniejszych norweskich malarzy.

Munch i Norwegia – więcej niż „Krzyk”

Twórczość Edvarda Muncha jest mocno związana z Norwegią.

Oslo, Åsgårdstrand, norweskie wybrzeże, morze i charakterystyczne światło północy pojawiają się w jego twórczości wielokrotnie.

Dlatego podczas podróży do Norwegii warto spojrzeć na ten kraj nie tylko przez pryzmat fiordów, wodospadów i gór.

Norwegia to również kraj wielkiej sztuki.

To tutaj urodził się Edvard Munch – artysta, którego obrazy stały się symbolem ludzkiego niepokoju, samotności i emocji.

Ciekawostka na koniec: dlaczego „Krzyk” tak bardzo zapadł ludziom w pamięć?

Być może właśnie dlatego, że każdy może odnaleźć w nim coś własnego.

Nie trzeba znać historii sztuki, aby zrozumieć przedstawioną emocję.

Niepokój, strach, samotność, zagubienie czy poczucie, że świat na chwilę wymknął się spod kontroli – to emocje znane ludziom niezależnie od epoki.

I właśnie dlatego „Krzyk” Edvarda Muncha pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych obrazów na świecie.

A historia jego kradzieży tylko dodała dziełu kolejny rozdział.

Dwa razy skradziony, dwa razy odzyskany – „Krzyk” jest dziś nie tylko symbolem Edvarda Muncha, ale także jednym z najbardziej niezwykłych skarbów norweskiej kultury.

Norwegia oczami Muncha

Podróżując po Norwegii, warto więc pamiętać o Edvardzie Munchu. Za każdym norweskim krajobrazem może kryć się nie tylko piękny widok, ale również historia, która zainspirowała artystę.

Fiordy, morze, Oslo, norweskie wybrzeże i światło północy – Norwegia, którą można zobaczyć oczami Edvarda Muncha, wygląda trochę inaczej.